Besin fiyatlarında yaşanan fahiş artışın değerli bir sebebi olarak gösterilen arz kasvetinde, eser yetersizliğinden fazla fiyat artacağı beklentisiyle piyasaya eser çıkarılmamasının tesirli olduğuna yönelik görüşlerin artması üzerine, iktisat idaresi bu fiili işleyenlere yönelik yeni yaptırımlara hazırlanıyor. Buna ait bir kanun teklifinin bugün yahut yarın TBMM’ye sunulması ve bütçe görüşmelerinin akabinde da kanunlaştırılması bekleniyor.

Dünya’dan Hüseyin Gökçe’nin haberine nazaran kamuoyunda, stokçulara yönelik en sert reaksiyon Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dan geliyor. Erdoğan, çeşitli platformlarda stokçulara yönelik sert tabirler kullanılırken, bunlara ait yaptırımların artırılması istikametinde talimat verdiğini açıkladı. Cumhurbaşkanı son olarak Katar ziyareti dönüşünde stokçuluk kabahatine yönelik yaptırımların artırılacağını belirtirken, bunların mallarına da el konulacağını açıklamıştı.

Mevzuatta net bir “stokçuluk” tarifi yok

Yürürlükteki mevzuatta, stokçuluğa ait direkt bir tanımlama bulunmuyor. Bu husus, Türk Ceza Kanunu ve Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun olmak üzere iki düzenlemede geçiyor.

Türk Ceza Kanunu’nun 240’ıncı hususunda, “Belli bir mal yahut hizmeti satmaktan kaçınarak kamu için acil bir gereksinimin ortaya çıkmasına neden olan kişi, altı aydan iki yıla kadar mahpus cezası ile cezalandırılır” halinde tanımlanmış bir hata var. Fakat hukukçulara nazaran, son günlerde yaşanan fiyat artışı beklentisiyle piyasaya mal sürülmemesi durumu bu unsurda geçen kamu için “acil muhtaçlığın ortaya çıkması” durumuna karşılık gelmiyor.

“Stokçuluk ve fahiş fiyat” Perakende Kanunu’nda

Pandeminin birinci devirlerinde 6585 sayılı Perakende Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’a eklenen bir unsurda “tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyette bulunulamaz” tabiri yer alıyor.

“Fahiş fiyat artışı, stokçuluk ve Haksız Fiyat Kıymetlendirme Kurulu” başlıklı Ek 1 hususta “Üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler tarafından piyasada darlık yaratıcı, piyasa istikrarını ve hür rekabeti bozucu faaliyetler ile tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyetlerde bulunulamaz” tabiri yer alıyor. Bu fıkraya karşıt hareket edenlere ise 50 bin lira ile 500 bin lira ortasında idari para cezası öngörülüyor. Bu fıkranın devamında, fahiş fiyat artışı ve stokçuluk uygulamalarını önlemek emeliyle Haksız Fiyat Kıymetlendirme Konseyi oluşturulması öngörülüyor.

Düzenleme Türk Ceza Kanunu’nda değil 6585 sayılı Perakende Kanunu’nda yapılacak. Bu kanunda öngörülen 50 bin-500 bin lira ortasında para cezasının, rekabet hukukunda olduğu üzere ciroya nazaran cezaya dönüştürülerek daha caydırıcı bir hale getirileceği tabir ediliyor.

“Cezayı artırarak sorun çözülmez”

Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Hasret Yenerer Çakmut, yaptırımlardaki mümkün artışın stokçuluğu önleyip önlemeyeceğine ait DÜNYA’ya değerlendirmelerde bulundu. Parası olduğu için daha fazla mal alan bireylerin, maliyet artışlarına nazaran fiyat belirlemesinin, kendi içinde bulunduğu şartlara nazaran kıymetlendirilmesi gerektiğini söyleyen Çakmut, yeni yaptırımların hür piyasa iktisadına müdahale olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğine güzel bakılması gerektiğini kaydetti. Tahlilin iktisadın kendi dinamikleri içinde bulunması gerektiğine değinen Çakmut, “Sorun cezaları artırarak çözülemez, asıl sorun eğitim sorunudur” dedi.

İçinde bulunulan ekonomik şartlarda, satıcı ve alıcı ortasındaki istikrarın bir taraf aleyhine bozulmaması gerektiğini söz eden Çakmut, “Toplum dinamikleri de güzel tahlil edilmeli. Nasıl satıcıların ziyan etmesi istenmiyorsa, tüketicilerin de uygun şartlarda mal ve hizmetlere erişimi sağlanmalı” sözlerini kullandı.

Ödül ve ceza sistemi yerinde kullanılmalı

Normlar ortasındaki dengeyi kusur ve ceza bakımından korumak gerektiğini söyleyen Çakmut, “Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca öngörülen yaptırımlar, suça değil, kabahate veriliyor. Burada öngörülen idari para cezası kimi şirketler için hiç manası olmayabilir, kimileri açısından ise piyasadan kopmaya sebep olabilir” dedi. Bu noktada cezanın adaletli olması gerektiğinin altını çizen Çakmut, “Eğer ceza uygulanacak şahısların piyasadan kopup gitmesine sebep olacaksa, bunun iktisada öteki yansımaları olur” biçiminde konuştu. Fazla düşünmeden yapılacak değişikliğin sonradan öteki problemler çıkarabileceğini lisana getiren Çakmut, “Yaramaz çocuğa daima ceza verirseniz bir mühlet sonra yüzgöz olursunuz, gülüp geçmeye başlar. Ödül ve ceza sistemi yerinde ve vaktinde kullanılmalıdır” diye konuştu.

Torba kanun geliyor

AK Parti kaynaklarından edinilen bilgilere nazaran, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın talimatı doğrultusunda, stokçuluğa yönelik para cezalarını artıran kanun değişikliği teklifi bugün yahut yarın TBMM’ye sunulacak. Düzenlemenin, yalnızca stokçulukla ilgili kararları içeren 4 unsurluk bir yasa olarak gelebileceği belirtiliyor. Öbür bir alternatif ise güç ile ilgili teknik düzenlemeleri içeren kısa bir torba kanun teklifinin içine eklenmesi olarak gösteriliyor.


Beğendin mi? Arkadaşlarınla paylaş!

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir