Binlerce yıldır uygarlıkların bir modülü olan kokular, kozmetik ve sıhhat maksatlı kullanılırken ibadet ve manevi ritüelleri yerine getirme aracı olarak da bilindi. Kleopatra’dan Sezar’a, Hürrem Sultan’dan Fatih Sultan Mehmet Han’a kadar tarihin birçok değerli ismi, vermek istediği iletileri gül, karanfil, misk, kekik, biberiye, kakule üzere birçok farklı kokuyla iletti. Birbirinden farklı manaları barından kokular, kültür haline gelmekle birlikte yazıya dökülüp mektuplarla anlatıldı.

Koku Akademisi’nin kurucusu Koku Uzmanı Bihter Türkan Ergül, kokunun tarihi serüvenini anlattı.

‘Kleopatra Sezar’a gönderdiği papirüsleri kakule esansına yatırırdı’

Koku kültürünün gündelik hayatın vazgeçilmezi olduğunu belirterek kelamlarına başlayan Ergül, dedi.

‘Binlerce yıl suskunluğun gücü üzere kullanıldı’

Eski uygarlıklarda kokunun, şifa ve günahlardan arınma aracı olarak da kullanıldığını aktaran Ergül, “Mezopotamyalıların akgünlük ritüelleri vardır. Zirve çakrasına, yani başlarının üzerine akgünlüğü koyarlar. Rahipler, hastayı 3 gün boyunca yıldızların altında uyutur. Böylelikle rehber hayallerden hastalığına sebep olan günahın bulunduğuna inanılır” diye konuştu.

Osmanlı devrinde, kız görmeye gidilirken zambak kokusu götürüldüğünü söyleyen Ergül, “Zambak götürülmesi ‘kızınıza talibiz’ manasına gelir. Şayet konuklara karanfilli şerbet ikram edilirse ‘buyurun gelin, kızımızı isteyin’ bildirisi verilmiş olur. Kokular, binlerce yıldır ‘suskunluğun gücü’ üzere kullanılmıştır” bilgisini verdi.

‘İlk yer kokulandırma’

Tarihin birinci yer kokulandırma olayı ile ilgili bilgi veren Ergül, “Neron, konuklarını karşılarken güvercinlerinin kanatlarına gül yağı ya da misk sürerdi. Konuklar de yemeğe oturduğunda kafes bir anda açılırdı. O güvercinler kanatlanırdı çırptıkça etrafa beğenilen bir koku yayılırdı. İşte birinci yer kokulandırma da buradan başlamıştır. Bu kıssalar derya denizdir. Mesela Napolyon, omuz başlarına Farina’nın yapmış olduğu kolonyayı döker. Eşine gönderdiği bir mektupta kolonyayı ellerine ve başına döküp askerlere konuşurken daha güçlü olduğunu hissettiğini yazmış” dedi.

‘Koku arınmak için kullanıldı’

Sağlıktan kozmetiğe, ibadetten hoşluğa birçok alanda kullanılan kokunun çeşitli formül ve reçeteleri olduğunu söyleyen Ergül, şöyle konuştu:

“Baktığınız vakit koku kültürü bu kadim uygarlıklarda, bilhassa de Selçuklu, Osmanlı, Mezopotamya, Asur, Frig’de efsaneler yazmıştır. Zira koku, arınmak için kullanılmış. Tıbbi, kozmetik, hoşluk için birçok formülü var. İster sıhhat gayeli ister ibadet hedefli kullanılsın gündelik hayatın vazgeçilmez ögesi haline geldi.”

‘Parümün hayatımıza girmesiyle koku kültürü unutuldu’

Ergül, “Osmanlı’da devlet erkanında kullanıldığı üzere konaklarda da koku kullanılıyordu. Konağa konuk geldiğinde evvel tütsü tutulurdu. Sonrasında çiçek suları dökülürdü. Daha sonra şerbetli tatlılar ikram edilirdi. Kokuyu daima yiyorduk, kokluyorduk” sözlerini kullandı.

Ergül, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Sanayi ihtilaliyle bir arada kozmetiğin başarılı alanı parfüm, hayatımıza girince koku kültürünü süratlice unuttuk. Perşembeyi cumaya bağlayan gecelerde tütsü yakılması bir ritüeldi. İslamiyette hoş kokunun sünnet olması sebebiyle hem Selçuklular hem de Osmanlı’da mücevher niteliğinde tütsüler görüyoruz. Boyna asılan şemmameler görüyoruz. Boyna koku şişeleri asarlar. Çok hafif damlatırlar.”

‘Yabancı elçilerin eşleri kokulu ikramları arkadaşlarına mektupla anlatırdı’

“Bununla birlikte kahve ikramlıklarının yanında minik tütsülükler vardır. O periyotta yabancı elçilerin eşleri haremi ziyarete gelirlerdi. Buradan Avrupalı hanım arkadaşlarına yazdıkları mektuplardan birinde de bu ikram biçimini anlatırlardı. Bir mektup örneğinde, ‘Nurbanu Valide Sultan’ı ziyaret ettim. Bana kokulu içecekler ikram edilirken, beğenilen kokulu bir şişede duman tütüyordu. Kendisi de konuşmadan evvel ağzına mis kokulu şekerler attı. Her sözünde hoş kokularla eda etti’ yazdığını görüyoruz. Zarifliğinden, naifliğinden bahsederken Nurbanu Sultan’ın konuştuğu bütün sözleri de hatırlıyor. Zira ‘koku’ var. Kokuyla, anılarını hatırlıyor.”


Beğendin mi? Arkadaşlarınla paylaş!

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir