Beyaz Saray’ın “İnsan haklarına hürmet, yolsuzlukla çaba ve otoriterliğe karşı bir duruş” olarak tanımladığı tepeye Türkiye, Rusya, Çin, İran ve Macaristan davet edilmedi. İnsan hakları açısından problemli tavırlarıyla nam salan Filipinler, Hindistan, Polonya, Irak ve Pakistan üzere ülkelerin ise doruğa katılacak olması ise hem Amerikan basınında hem de memleketler arası basında tenkitlere neden oldu.

Öte yandan “demokrasi” götürmek istediği ülkelere savaş silahları kuşanıp giden ABD’nin davet etmediği ve “ligin dışında” bıraktığı ülkeler de insan hakları erozyonlarıyla bilinirken, davetli olan ülkelerin de pek farklı olduğu söylenemez. Bu sebeple, “sembolik” olarak yorumlanan doruğa ait somut bir sonuç beklentisi ise neredeyse yok.

Beyaz Saray Sözcüsü Jen Psaki düzenlediği bir basın toplantısında davet edilmeyen ülkelere yönelik, “Bu doruğa dahiliyet ya da davet, davetlilerin demokrasiye yaklaşımlarının onaylandığı manasına gelmez. Ya da bu tepeye dahil edilmemiş olmak bir hoşnutsuzluk demek değildir” yorumunda bulunmuştu. Her ne kadar Sözcü, “hoşnutsuzluk manasına gelmez” açıklamasını yapmış olsa da NATO üyesi Türkiye’nin doruğun dışında bırakılması büyük bir uyuşmazlığın fotoğrafını çiziyor.

Türkiye neden davet edilmedi?

NATO üyesi olarak ABD’nin müttefiki olan Türkiye’nin, S-400 almak konusundaki ısrarcı tavrı ve Amerika’nın bir manada Türkiye’nin parasına “konması” akabinde başlayan diplomatik tansiyon, listenin dışında bırakılmasının ana sebeplerinden.

Yalnızca S-400 konusu değil, geçtiğimiz aylarda yaşanan Büyükelçi Krizi, Ortadoğu’daki ABD-Türkiye uyuşmazlıkları, münasebetlerinin bölgesel bahislerde da uzun vakittir pamuk ipliğine bağlı olduğunu gösteriyordu.

Türkiye’nin 40 adet F-16 ve 80 adet F-16 modernizasyon kiti satın almak için müracaatta bulunduğu argümanına birinci olarak halktv.com.tr’de yer verilmişti. Haberlerin akabinde Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, ABD’den F-16 tedarikine ait, “1 milyar 400 milyon dolar F-35’ler için yapmış olduğumuz ödeme kelam konusu. Ve bu ödemeler karşısında ABD’nin bu türlü bir teklifi kelam konusu oldu” sözlerini kullanmıştı.

Cumhurbaşkanı’nın “teklif ABD’den geldi” tezi ise Amerika tarafından açık bir lisanla yalanlanmıştı. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price, “Amerika Birleşik Devletleri, Türkiye’nin F-16 taleplerine rastgele bir finansman teklifinde bulunmadı” diye konuşmuştu.

Demokrasi Tepesi için ABD Lideri Biden’ın, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı davet etmediği ise 5 Kasım’da basına sızan “davetli listesi” ile ortaya çıkmıştı. Basına sızan listeye nazaran, 100’den fazla ülkenin isminin yer aldığı davet listesinde Türkiye, Çin, Rusya, İran, Macaristan ve Afganistan yer almadığı görülmüştü.

Davet edilmeyen tek AB ülkesi: Macaristan

Tepeye davet edilmemesi “sürpriz” olan ülkelerden bir oburu ise Macaristan oldu. AB üyesi devletler ortasında doruğa çağrılmayan tek ülke ve bir NATO üyesi olarak dikkat çeken Macaristan için Amerikan Washington Post Gazetesi, “Trump idaresine yakınlığı sebebiyle cezalandırılıyor” diye yazarken Macaristan’ın son vakitlerde Türkiye ile uyguna giden alakaları de dikkat çekiyor.

İnsan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü üzere mevzularda bir müddettir badire yaşayan AB üyesi Macaristan, Türk Devletleri Teşkilatı’na gözlemci üye olmuş, birebir vakitte Avrupa Konseyi’nde iş insanı Osman Kavala’nın tahliye edilmemesi akabinde Türkiye’ye karşı ihlal prosedürlerinin uygulanması oylamasında Türkiye lehine kararını açıklamıştı.

Tayvan daveti akabinde Çin’den beklenen reaksiyon

Öte yandan Doruğa davet edilmemesi beklenen ülkelerden biri olan Çin, egemenlik ihtilafı yaşadığı Tayvan’ın ABD tarafından Demokrasi Zirvesi’ne davet edilmesi akabinde reaksiyon göstermişti. Çin Devlet Kurulu Tayvan Bağlantıları Ofisi Sözcüsü Cı Fınglien, yaptığı açıklamada, Washington idaresinin açıkladığı iştirakçi listesinde Tayvan’ın yer almasını “hata” olarak niteleyerek, “ABD ile Ada ortasındaki her türlü resmi temas biçimine karşı çıkıyoruz” demişti.

Geçtiğimiz Cumartesi günü Çin, ABD tarafından davet edilmemesine reaksiyon olarak Demokrasi Zirvesi’ne tematik açıdan benzeri bir forum düzenledi. Sözkonusu forumla ABD’ye ‘savaş’ açan Çin, “Çin: İşe yarayan demokrasi” isimli bir bildiri yayınladı. Sözkonusu bildiride Çin modeli demokrasinin nasıl geliştiği anlatıldı.

Rusya: Ülküden uzak

Davet edilmeyen ülkeler ortasında olan Rusya da reaksiyonunu lisana getiren ülkelerden olmuş ve ABD’ye yönelik, “ABD, İngiltere ve AB üyelerinin kendi ülkelerinin yanı sıra milletlerarası alanda demokratik hak ve özgürlüklere hürmet gösterme açısından sicili ve prestiji, en hafif tabiriyle, mefkureden uzak” açıklaması gelmişti.

Öte yandan Rusya Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasında, “Bu tuhaf aktifliğin gerisindeki organizatörler ve destekçiler, demokrasi ve insan hakları davasını ilerletmekle dünyaya liderlik ettiklerini öne sürüyorlar. Ama ABD, İngiltere ve AB üyelerinin kendi ülkelerinin yanı sıra milletlerarası alanda demokratik hak ve özgürlüklere hürmet gösterme açısından sicili ve prestiji, en hafif tabiriyle, ülküden uzak. ABD ve müttefiklerinin kendileri de tabir özgürlüğü, seçim yönetimi, yolsuzluk ve insan hakları konusunda kronik sıkıntılar yaşaması nedeniyle ‘demokrasi neferi’ statüsü üstlenemeyecekleri ve üstlenmemeleri gerektiği açık” tabirlerine yer verilmişti.

Rusya, ABD’ye Guantamo’daki azaba dair sessizliğini sürdürdüğü hatırlatmasını da yapmıştı. Rusya açıklamasında, kendisini “demokratik lider” olarak ortaya atan ABD’nin cezaevlerindeki mahkum sayısının çok fazla olduğunu, ülkedeki birçok cezaevinde insan haklarına karşıt şartların karar sürdüğünü ve Washington’ın Guantamo’daki azaba dair sessizliğini koruduğunu tabir etmişti.

Bugün başlayacak demokrasi doruğu, ABD basınında da tenkit konusu olurken somut bir sonucun çıkması ise beklenmiyor.


Beğendin mi? Arkadaşlarınla paylaş!

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir